Dưới áp lực của chính sách thuế quan, xu hướng dịch chuyển dòng vốn và biến động địa chính trị, Việt Nam đang phải liên tục thích ứng và điều chỉnh chiến lược. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở lợi thế chi phí mà còn hướng tới xây dựng niềm tin dài hạn với các tập đoàn toàn cầu.
Tại sự kiện VIPF 2025 do Báo Tài chính – Đầu tư và Liên chi hội Bất động sản công nghiệp Việt Nam (VIREA) tổ chức chiều 29/10, các chuyên gia nhận định năng lực cạnh tranh thu hút FDI của Việt Nam đang đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN, chỉ sau Singapore và Indonesia.
Bà Trần Thị Hải Yến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư phía Nam thuộc Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính khẳng định: “Việt Nam vẫn là một trong những ngôi sao thu hút đầu tư FDI của ASEAN. Lý do chính nằm ở nền chính trị ổn định và chiến lược phát triển đúng hướng của Chính phủ, đặc biệt là các chính sách quy hoạch khu kinh tế, thương mại tự do và ưu đãi đặc biệt cho công nghệ cao.”
Ông Nguyễn Công Ái, Phó Tổng Giám đốc KPMG Việt Nam, cho rằng cuộc đua không chỉ diễn ra trong khối ASEAN. Thách thức còn đến từ xu hướng các quốc gia phát triển đang thu hút đầu tư quay về nước sở tại. “Việt Nam cần phải vượt qua chính mình,” ông nhấn mạnh.
Chiến lược “Trung Quốc +1” và khả năng thích ứng
Những năm qua, Việt Nam đã chứng minh khả năng thích ứng trong chiến lược “Trung Quốc +1”. Ông Đinh Hoài Nam, Giám đốc Phát triển kinh doanh và Thương mại SLP Việt Nam chia sẻ, dù ban đầu gặp nhiều biến động và rủi ro khó lường, Việt Nam đã chủ động đàm phán và đưa ra các mức thuế cụ thể, giúp tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Kết quả là khách hàng quay trở lại và tỷ lệ lấp đầy kho xưởng đạt hơn 90%.
Tuy nhiên, ông Trương Gia Bảo, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VIREA cho rằng đây mới chỉ là phản ứng ngắn hạn của một biến đổi dài hạn. “Nền chính trị và cơ sở hạ tầng của Việt Nam đang có những thay đổi lớn. Chúng ta đang đón làn sóng ngắn hạn, nhưng làn sóng dài hạn sắp tới mới là điều quan trọng,” ông nói.
Vị thế trung lập trong chuỗi cung ứng mới
Theo ông Hardy Diec, Giám đốc điều hành KCN Vietnam, Việt Nam là nhân tố then chốt trong chiến lược “Trung Quốc +1” nhờ tốc độ cải cách nhanh chóng, tính trung lập và nền kinh tế mở. Đặc biệt, Việt Nam đã thể hiện sự nhạy bén khi tiên phong xử lý vấn đề thuế tối thiểu toàn cầu.
Sự dịch chuyển vốn đang có những tín hiệu rõ ràng từ các nhà đầu tư đa dạng hơn, không chỉ từ khối Hoa ngữ mà cả châu Âu và Mỹ. Ông Trương Gia Bảo tiết lộ Intel đang đặt vấn đề với TPHCM để chuyển một trong những trung tâm phát triển chip lớn nhất từ Costa Rica sang Việt Nam.
Ba thách thức lớn: Hạ tầng, năng lượng và nhân lực
Để phát triển bền vững, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần giải quyết ba vấn đề cốt lõi: nguồn lực nhân lực, cơ sở hạ tầng và tài chính. Dù đã định hướng phát triển hai trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng, thách thức về hạ tầng và nguồn lực vẫn còn rất lớn.
Về năng lượng, ông Trần Tấn Sỹ, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn KN Holdings nhấn mạnh: “Với ngành công nghệ cao, không chỉ cần đủ điện mà còn phải là năng lượng sạch để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0.” Tuy nhiên, với lợi thế lớn về năng lượng tái tạo và các dự án lớn đang được phê duyệt, ông tin tưởng Việt Nam đủ tiềm năng thu hút các nhà đầu tư công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn.
Về nguồn nhân lực, đây là yêu cầu hàng đầu của các nhà đầu tư bán dẫn. Dù mục tiêu quốc gia là đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn vẫn còn nhiều thách thức, các chuyên gia vẫn tự tin về chất lượng nhân lực Việt Nam. Đại diện KPMG cho biết các chuyên gia Mỹ đánh giá kỹ sư Việt Nam tương đương với kỹ sư R&D Trung Quốc và cao hơn Ấn Độ.
Tuy nhiên, vấn đề ổn định lao động vẫn tồn tại. Ông Nam chia sẻ thực tế, một doanh nghiệp nhỏ khi tuyển 100 kỹ sư phải phỏng vấn tới 300 người vì các tập đoàn lớn như GoTek sẵn sàng trả lương cao hơn và tuyển dụng ngay, khiến doanh nghiệp FDI quy mô nhỏ gặp khó khăn giữ chân lao động.
Từ lợi thế chi phí đến giá trị gia tăng
Về chi phí, Việt Nam tuy rẻ hơn mặt bằng chung nhưng phần lớn nguyên vật liệu vẫn nhập từ Trung Quốc, tạo rủi ro về vận chuyển và sản xuất. Đây cũng là cơ hội khi nhiều khách hàng FDI cho biết họ sẽ cố gắng chuyển cả phần thượng nguồn sang Việt Nam để tự chủ sản xuất, tạo cơ hội phát triển công nghiệp phụ trợ.
Việt Nam đang chuyển từ chiến lược “chi phí thấp” và chào đón mọi nhà đầu tư sang giai đoạn mới, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên như bán dẫn, kinh tế số và phát triển trung tâm tài chính.
Vai trò của kinh tế tư nhân và chuyển đổi xanh
Ông Trương Gia Bảo nhấn mạnh vai trò then chốt của kinh tế tư nhân trong chiến lược mới. Khu vực này sẽ đóng góp thiết yếu trong việc đối ứng với doanh nghiệp quốc tế, không chỉ về kinh tế mà còn về chuyển giao công nghệ cao. Định hướng quy hoạch bất động sản công nghiệp dự kiến tăng gấp đôi sản lượng giai đoạn 2025-2030 cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của khu vực này.
Chuyển đổi xanh và phát triển khu công nghiệp thông minh là xu hướng tất yếu, dù đi kèm thách thức về chi phí. Ông Sỹ chia sẻ việc xây dựng theo tiêu chuẩn khu công nghiệp xanh có thể tăng chi phí hơn 10% và giảm tỷ lệ đất thương phẩm khoảng 3-5%. “Nhưng đây là yêu cầu bắt buộc vì các nhà đầu tư lớn đòi hỏi tiêu chuẩn sinh thái. Dù chi phí cao hơn nhưng sản phẩm dễ tiêu thụ hơn và bán được giá cao hơn, đây là đầu tư có lợi,” ông kết luận.
Các doanh nghiệp kho vận như SLP cũng ghi nhận xu hướng này với số lượng khách hàng yêu cầu ESG ngày càng tăng, thúc đẩy các giải pháp như xây dựng trạm sạc để chuyển đổi xe tải sang điện. Chính phủ cũng đang chuẩn bị các biện pháp tăng cường chuyển đổi số và xanh, yêu cầu đưa vào báo cáo thường niên.
Hướng tới 2026-2030: Từ khối lượng sang giá trị
Nhìn về giai đoạn 2026-2030, các chuyên gia đều nhận định sẽ có sự dịch chuyển lớn về chất lượng dòng vốn FDI, chuyển từ thu hút khối lượng sang thu hút giá trị. Ông Hardy Diec nhấn mạnh Việt Nam phải đạt được các mục tiêu đã đề ra để tránh mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình, nơi mà mức lương tăng không tương xứng với năng suất và doanh thu.
Để lại một phản hồi